Ook verlekkerd op de combo van wetenschap en humor? Noteer 5 september 2027 in je agenda, want dan worden de Ig Nobelprijzen uitgereikt in … Antwerpen. “Een Ig Nobelprijs winnen staat op mijn bucketlist, maar uiteindelijk bleek het realistischer om de ceremonie zelf mee te organiseren”, lacht prof. Maarten Weyn, vicerector onderzoek en impact op UAntwerpen.
De mensen eerst doen lachen, dan doen nadenken: dat is de bedoeling van de Ig Nobelprijzen. De Amerikaanse wiskundige Marc Abrahams riep de prijzen in 1991 in het leven, als parodie op de Nobelprijzen. Sindsdien vallen jaarlijks tien wetenschappers in de prijzen.
De ceremoniële uitreiking is telkens een doldwaas gebeuren: de aanwezigen gooien massaal met papieren vliegtuigjes, delen van de show worden operagewijs gezongen en laureaten die de opgelegde spreektijd overschrijden, worden terechtgewezen door een 8-jarig meisje. Tot voor kort kregen de laureaten een biljet van 10 biljoen Zimbabwaanse dollar als prijzengeld (oké, dat was minder dan een halve euro waard…).
Thema aan het koffieapparaat
En toch, en toch zijn de Ig Nobelprijzen ook echt relevant voor de wetenschappelijke wereld. “De onderzoeken die in de prijzen vallen, lijken in eerste instantie ronduit onnozel”, legt Maarten Weyn, fan van het eerste uur, uit. “Maar bij nader inzien zijn ze toch behoorlijk relevant. Voor het allerbeste voorbeeld zorgde allicht natuurkundige André Geim. In 2000 won hij een Ig Nobelprijs toen hij een levende kikker liet zweven met behulp van magneten. Tien jaar later won hij de échte Nobelprijs voor zijn magnetisch onderzoek naar grafeen, en kreeg hij een eredoctoraat op UAntwerpen.”
De formule van de Ig Nobelprijzen slaat wereldwijd aan. Weyn: “Iedereen kan meepraten over die onderzoeken, ze kunnen echt een thema zijn aan het koffieapparaat. Op die manier brengt Ig Nobel wetenschap dicht bij de burger. De prijzen geven ook een belangrijk signaal: we moeten blijvend ruimte maken voor onderzoek dat puur uit nieuwsgierigheid, uit curiositeit bedreven wordt. Als we louter en alleen naar de onmiddellijke impact, naar de return on investment van een onderzoeksproject zouden kijken, zou heel veel waardevol onderzoek niet uitgevoerd worden. Vaak wordt de maatschappelijke relevantie pas later duidelijk.”
“Iedereen kan meepraten over die onderzoeken, ze kunnen echt een thema zijn aan het koffieapparaat. Op die manier brengt Ig Nobel wetenschap dicht bij de burger."
Van Zürich naar Antwerpen
De wetenschappelijke wereld verandert in sneltempo. Dat heeft deels te maken met technologische ontwikkelingen, zoals de opmars van artificiële intelligentie. Maar ook andere factoren spelen mee: “De vrije onderzoeksmentaliteit moeten we absoluut koesteren, maar dat is niet overal vanzelfsprekend meer. Kijk bijvoorbeeld naar de Verenigde Staten.”
De situatie in de VS heeft ook rechtstreeks gevolgen voor de Ig Nobelprijzen. De plechtigheid vond tot vorig jaar afwisselend plaats aan Harvard University en aan het Massachusetts Institute of Technology, maar de organisator besloot uit te wijken naar Europa. Op 3 september 2026 was Zürich het decor voor de ceremonie, op 5 september 2027 wordt dat … Antwerpen!
De Vlaamse universiteiten scharen zich samen met de Vlaamse overheid, Universiteit van Vlaanderen en Nerdland achter het evenement. “Laat ons die Koningin Elisabethzaal vullen”, blikt Maarten Weyn vooruit. “Het winnen van een Ig Nobelprijs staat op mijn bucketlist, maar uiteindelijk bleek het realistischer om de uitreiking gewoon mee te organiseren.”